Идентитетот на епскиот херој

  • Кристина Димовска Универзитет „Св. Кирил и Методиј“, Скопје

Abstract

Иницијалната замисла на истражувачкиот труд поаѓа од сериозната амбиција за теориско-терминолошко определување, дешифрирање, до-објаснување (или разјаснување) на теориско-жанровските (и интержанровски) нијанси помеѓу пословицата, максимата и провербијалниот исказ, како паремиолошки форми. Во теоријата и литературата што се занимаваат со паремиолошки прашања, не секогаш се прави концизна и јасна дистинкција помеѓу пословицата (често пати погрешно сметана за синоним или еквивалент на поговорката) и максимата, што резултираше не само со неплодородна терминолошка конфузија, туку и со семантички дисперзиран вокабулар, кој пак, следствено, имаше контра ефект во конечното разрешување на вечната дилема за дефинирање и систематизација на овие паремиолошки форми. Обемот на истражувањето не дозволува достигнување до стадиум на финале за ова спорно прашање, затоа што неговата примарна цел е теориско разлачување на пословицата, провербијалниот исказ и максимата на фонот на херојската епика, од аспект на нивниот статус, улога (функции, својства) во сликањето на идентитетот на епскиот херој. Истражувањето содржи: уводен дел, во кој се образложува поттикот за еден ваков научно-истражувачки поход; прв дел, посветен на теориско-терминолошко разлачување на максимата и пословицата; втор дел, каде што прагматично се реферира кон типични примери земени од херојската епика (со примарен акцент на англосаксонскиот еп Беовулф и на германскиот еп Песна за Нибелунзите); заклучен дел, во којшто се сумираат изложените ставови, и селектирана библиографија, без којашто истражувањето не би ја имало својата заокружена форма. Со вака осмислена структура, истражувачкиот труд стреми да покаже дека паремиолошките форми (провербијалниот исказ и максимата) се присутни во херојската епика, но тие се стилизирани, естетизирани, „супер-видови“, наменети за образован читател, а не за необразован слушател. За постигнување максимални ефекти, истражувачкиот труд ползува плуралистичка методологија, со акцент на специфичните методи од потесното поле на истражувањето, какви што се методите на компаративно и на интертекстуално проучување, како и методот на т.н. „провербијален перформанс“ (Пол Кавил), особено значаен за кристализирање на провербијалниот исказ и максимата како меѓусебно поврзани, но суштински самодоволни и независни паремиолошки форми. Заклучокот на истражувачкиот труд е двостран; прво, тој треба да упати на потребата од реевалуација на терминолошкиот вокабулар со којшто се оперира при опсервациите и елаборирањата на прашања и теми од компаративната паремиологија; второ, тој треба да покаже дали е основан сомнежот за улогата на паремиолошките форми како совршено ефективни илустратори, во компресирана форма, на херојскиот идентитет како погоден за подражавање.

References

[1] Алексоски, Тодор. Зборовите се забораваат, напишаното останува: македонски поговорки, мудрости и изреки. Прилеп: Друштво за наука и уметност, том I, 2010.
[2] Анчевски, Зоран. За традицијата (врз творечкиот опит на Т. С. Елиот и Блаже Конески). Скопје: Магор, 2007.
[3] Бојаџиевска, Маја. „Јунак“. Поимник на книжевната теорија. Ур. Ката Ќулавкова. Скопје: МАНУ, (2007): 240-241.
[4] Величковски, Боне. Заемните влијанија меѓу македонските народни пословици и поговорки и пословиците и поговорките на другите балкански народи. [Докторска дисертација]. Скопје: Универзитет „Св. Кирил и Методиј“, 1999.
[5] Михајловски, Драги (преп.) Беовулф. Скопје: Конгресен сервисен центар Макавеј, 2013.
[6] Пермяков, Г. Л. Од поговорки до сказки (Заметки по общей теории клише). Москва: Академия наук СССР, Институт востоковедения, 1970.
[7] Стојановиќ Лафазановска, Лидија. Homo initiatus; феноменот на иницијацијата во македонската народна книжевност. Скопје: Институт за фолклор „Марко Цепенков“, 2001.
[8] Толковен речник на македонскиот јазик. Том IV. Скопје: Институт за македонски јазик „Крсте Мисирков“, 2008.
[9] Толстая, Светлана. „Антитеза и антонимия (на материале сербских пословиц)“. Јужнословенски филолог, LXIV, (2008): 497–507.
[10] Томовски, Душан (преп). Песна за Нибелунзите. Скопје: Мисла, 1979.
[11] Ќулавкова, Катица. Потход и исход: начела и дела. Скопје: Култура, 1996.
[12] ________. „Фразеологизам“. Поимник на книжевната теорија. Ур. Ката Ќулавкова. Скопје: МАНУ, (2007): 587.

ЛАТИНИЧНИ ИЗДАНИЈА

[1] Cavill, Paul. Maxims in Old English Poetry. [Doctoral thesis]. University of Nottingham, 1996.
[2] Čubelić, Tvrtko. Povijest i historija usmene narodne književnosti: historijske i literarno-teorijske osnove te genološki aspekti – analitičko-sintetički pogledi. Zagreb, [s.n.], 1988.
[3] Jolles, André. Jednostavni oblici. Zagreb: Matica Hrvatska, 1978.
[4] Miller, Dean A. The Epic Hero. The John Hopkins University Press, 2000.
[5] Monnin, Pierre. “Namings for the hero and the structure of Beowulf”. SPELL: Swiss papers in English language and literature, 3 (1987): 111-121.
[6] Peković, Slobodanka. “Poslovica”. Rečnik književnih termina. Ed. Dragiša Živković. Banja Luka: Romanov, (1991): 626-628.
[7] Pogačnik, Jože. “Aforizam”. Rečnik književnih termina. Ed. Dragiša Živković. Banja Luka: Romanov, (1991): 3-4.
[8] Renoir, Alain. Introduction. A Readable Beowulf: The Old English Epic Newly Translated. Carbondale and Edwardsville: Southern Illinois University Press, 1982.
[9] Sikimić, Biljana. Etimologija i male folklorne forme. Beograd: Institut za srpski jezik SANU, 1996.
[10] Tolkien, J. R. R. (trans.) Beowulf. Ed. Christopher Tolkien. Harper Collins Publishers, 2014 [1926].
[11] Williams, Blanche Colton. Gnomic poetry in Anglo-Saxon. New York: Columbia University Press, 1914.
Published
2016-10-01
How to Cite
ДИМОВСКА, Кристина. Идентитетот на епскиот херој. Култура/Culture, [S.l.], v. 6, n. 14, p. 173-182, oct. 2016. ISSN 1857-7725. Available at: <http://journals.cultcenter.net/index.php/culture/article/view/281>. Date accessed: 15 oct. 2018.
Section
Macedonian Articles